TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari


c.ogren-sen.com > Coğrafya > Evraklar
TÜRK İSLAM BİLGİNLERİNİN BİLİM VE TEKNOLOJİYE KATKILARI

M. Kemal Atatürk diyor ki:
* “Büyük devletler kuran atalarımız, büyük ve kapsamlı medeniyetlere de sahip olmuştur. Bunu aramak, incelemek, Türklüğe ve dünyaya duyurmak bizler için bir borçtur!”

  • “Türk gençliği atalarını tanıdıkça, kendinde büyük işler yapma kuvveti bulacaktır!”


*****

Bilim ve teknoloji, tek bir milletin veya tek bir medeniyetin ürünü değildir. Tarih boyunca pek çok medeniyet gibi, İslam Medeniyeti de yetiştirdiği müstesna şahsiyetlerle, bilim ve teknolojinin gelişimine katkıda bulunmuştur. Türkler de, İslam medeniyet dairesi içine girdikten sonra, dünya çapında önemli bilim adamları yetiştirmiş, bilim ve teknolojiye önemli katkılarda bulunmuşlardır.

Kur’an ve Sünnet, tabiatı defalarca örnek vererek, okumayı, araştırmayı, gözlem ve deney yapmayı ısrarla teşvik etmektedir. Denilebilir ki, tecrübi yani deneysel çalışmaları ilk başlatanlar, müslüman bilim adamlarıdır. Amerikalı bilim tarihçisi Dr. Draper; “Deney metodunun ilk olarak müslüman bilim adamları tarafından kullanıldığını” söylemiştir.
*****

Avrupalı bazı bilim tarihçileri diyor ki:

* Wilhelm Humbolt: “Modern bilimlerin gerçek kurucuları müslümanlardır; bunu itiraf etmeliyiz.”

* Draper: “Gerçek şu ki; müslümanlar, eski ilimlerde çok ilerleme kaydetmişler ve bilinmeyen birçok ilmi de keşfetmişlerdir.”

* Leon Kahon: “Eğer Türklerin gayreti olmasaydı; İslam medeniyeti o kadar yükselemez ve yayılamazdı.”

*****

İslam medeniyetinin temel kaynakları, bilimi teşvik etmektedirler. Kur’an’da Zümer Suresi -9. ayetinde “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Elbette ki bilenler üstündür.” denmektedir.

Hz. Muhammed’de sözleri ile bilimi teşvik etmiştir:

* “İlim, Çin’de de olsa gidip alınız.”

* “Alimlerin mürekkebi, şehidlerin kanından üstündür.” gibi. Bu örnekleri daha da çoğaltabiliriz.
*****

8- 16. yy. arasında müslüman bilginler tarafından ortaya konan eserler, 10.yy.dan itibaren bilhassa rönesans ve reform sonrası Avrupa’da müracaat edilen, itibar gören kaynak kitaplar olmuştur. Türk İslam bilginlerinin yazmış olduğu birçok eser, 19.yy. a kadar Avrupa’da üniversitelerde okutulmuştur.

Avrupa bilim ve tekniğinin temelinde, İslam bilginlerinin çalışmaları yatmaktadır. Avrupa, rönesansı, Müslüman bilginlerden öğrendikleri sayesinde gerçekleştirmiştir.

Bu çerçevede, Türk bilginlerinin yeri de unutulmamalıdır. Şimdi sırası ile bazı Türk İslam bilginlerinin, bilim ve teknolojiye yapmış oldukları katkılardan bahsedeceğiz.

*****

ALİ KUŞÇU: (15.yy.) Fatih Sultan Mehmed dönemi bilim adamlarından.

Uzmanlık Alanları: Matematik ve Astronomi.

*Ekliptiğin (dünyanın eksen eğikliği) eğilimini hesaplamış ve şu sonucu bulmuştur: 23 derece 30 dakika;

Bugünkü veri ise: 23 derece 27 dakika.

*Ayın, farklı dönemlerde almış olduğu muhtelif şekilleri çizmiş ve bu değişimlerin izahını yapmıştır.
*****

BATTANİ: (858- 929) Avrupa’da “Albetagnus” ismi ile tanınır.

Uzmanlık Alanları: Matematik ve Astronomi.

*Battani, sinüs, kosinüs, tanjant ve kotanjant kavramlarını ilk olarak tanımlayan ve böylece trigonometrinin kurucusu ünvanını kazanan bilgin.

*Johann Müller’in eserinde görülen trigonometri bilgileri, kısmen Battani’den taklit edilmiştir

*Güneş yılının süresini hesaplamıştır. Bulduğu değer: 365 gün 5 saat 55 dakika.

Bugün bilinen değer ise: 365 gün 6 saat

* Bilim tarihçisi George Sarton: “Battani, çağının en büyük astronomi bilginidir.”

*****

BİRUNİ: (970- 1049) Uzmanlık Alanları: Jeoloji, Sosyoloji, Astronomi, Coğrafya, Fizik ve Kimya alanlarında çalışmalar yapmıştır.

*Harzem’li Türk bilgin. Bir ara Gazneli Mahmud’un danışmanlığını yapmıştır.

*Dünyanın yuvarlak olduğunu ve kendi ekseni etrafında döndüğünü ispatlamıştır.

*Hindistan halkının örf ve adetlerini, kültürünü incelemiş, tarihi olayların ekonomik sebeplerinin de olduğundan bahsetmiştir; bu tür çalışmalar bugün sosyoloji’nin konusu içinde yer almaktadır.

*Karaların, kuzeye doğru kaydığını ilk defa açıklamıştır. ( Karaların kayması teorisini Wegener’den 950 sene evvel açıklamıştır!)

*İlk defa deniz suyundan tuz elde etmenin metodunu ortaya koymuştur.

*Altın, civa, kurşun, bakır, demir gibi bazı madenlerin yoğunluk değerlerini bugünküne yakın değerlerde hesaplayabilmiştir.

Dünyanın hem kendi etrafında hem de güneşin çevresinde dolandığını söyleyen ilk bilim adamı.

*Dünyanın yarıçapının 6325 km. olduğunu ileri sürmüş ve ölçümünün izahını yapmıştır. Bu günkü değer: 6357 km.

*Bilim tarihçisi Karl Boyer: Biruni, Newton’dan evvel yerçekimi kanununu açıklamıştır. (6 yüzyıl önce!)

*UNESCO, 1974 senesini “Biruni yılı” ilan etmiştir.
*****

CABİR BİN HAYYAN: (721- 805) Avrupa’da “Ceber” ismi ile tanınır. Horasanlıdır. (Türkistan)

Uzmanlık Alanları: Fizik ve Kimya.

* Maddenin yoğun enerji olduğunu; atomunda parçalanabileceğini ve parçalandığında olağanüstü bir enerjinin çıkacağını söyleyen ilk bilim adamı.

* Atomun parçalanabileceği fikrini, ilk olarak Cabir bin Hayyan ileri sürmüştür.
*****

CEZERİ: (1136- 1206) Artukoğulları zamanında, Diyarbakır’da yaşamıştır.

*Sibernetiğin kurucusu olarak kabul edilir. Bir takım müzik aletleri çalabilen, hareket eden, yürüyen ve misafire ikramda bulunan robot insanlar yapmıştır.

*Buharla hareket eden ilk otomatik sistemler, James Watt’an 800 yıl önce Cezeri tarafından gerçekleştirilmiştir.

*****

FARABİ: (873- 950) Avrupa’da “Alfarabius” olarak bilinir.

Uzmanlık Alanları: Felsefe, Musuki, Tıp, Siyaset, Fizik alanlarında çalışmalar yapmıştır.

*Kanun adlı musiki aletini icat etti. Müzik ile psikoterapi uygulamaları yapmıştır.

*Ses olayının, hava titreşimleriyle oluştuğunu izah etmiştir.

*Aristo’dan sonra kendine has yöntemi ile “ilimlerin sınıflandırmasını” yapmıştır; bu, bir reformdur.

*İlk defa “Birleşmiş Milletler” fikrinden bahseden siyasetçi- düşünür!
*****

FERGANİ: Avrupa’da “Alfraganus” olarak tanınır. (9.yy.)

Uzmanlık Alanları: Astronomi Fergana’lı Türk bilgin.

*Güneşinde bir yörüngesi olduğunu ve o yörünge doğrultusunda hareket ettiğini söyleyen ilk kişi.

*Yaptığı gözlemlerle güneş tutulmasını önceden tahmin etmiştir.

* Güneşin üzerindeki lekeleri, ilk keşfeden kişidir.
*****

HAREZMİ: (780- 850) Avrupa’da “Alghorizmus” olarak tanınır.

Uzmanlık Alanları: Matematik

*Harzem’li Türk bilgin; Cebir ilminin kurucularından.

*Matematikte ilk defa 0 rakamını kullanmış ve onluk sistemin hesaplamalarda nasıl kullanılacağı hakkında bilinen ilk kitabı yazmıştır. Avrupa, onluk sistemi Harezmi’den ancak 300 yıl sonra tanıyabilmiştir. Birinci ve ikinci dereceden denklemleri, ilk olarak analitik metotlarla çözen kişi.

*“El Cebr ve’l Mukabele” adlı eseri, Cebir ilminin temelidir.

*“Cebir” terimini, matematiğe kazandırdı. Avrupa, Cebir ilmini, Harezmi’nin eserinin çevirisi ile tanıdı. 830’da yazılmış olan bu eser, 1145 yılında Latince’ye çevrilmiştir. (300 yıl sonra!)

*Analitik geometri’yi Descartes’ın başlattığı söylense de;

* Descartes’in 1637 yılında yayınlanan “La Geometrie” adlı eserindeki analitik geometri bilgilerinden bir kısmı, Harezmi’nin yazmış olduğu eserin ikinci kısmında muhteva olarak mevcuttur.
*****

İBNİ FİRNAS: (9.yy.) Wright kardeşlerden 1000 sene önce, ilk defa uçak yapıp uçan Endülüslü müslüman bilgin. Kanatlarına kumaşlar geçirerek yaptığı bir araçla, uçmayı ve havada kalmayı başarabilen ilk kişidir.

*Bir uçuş kazasında ölmüştür.

*Philip Hitti: İbni Firnas, insanın uçması konusunda ilk bilimsel teşebbüsü yapan kişidir.
*****

İBNİ HALDUN: (1332- 1406) Uzmanlık alanları: Sosyoloji, Tarih.

* “Mukaddime” adlı eseri ile “sosyoloji” biliminin kurucusu olarak kabul edilir. İlk defa medeniyetlerin doğup, gelişip yıkıldıklarını, bu kanunun evrensel olduğunu açıklayan kişi.

*Medeniyetlerin gelişim ve yıkılışlarının sosyolojik, ekonomik, askeri boyutları olduğunu göstermiştir. Bu yönü ile sosyolog ve felsefeci Oswald Spengler ve tarihçi Arnold Toynbee’yi etkilemiştir.

*Bu eser bir “Sosyal Tarih” çalışmasıdır. W. Barthold: İbni Haldun, sosyolojinin kurucularından ve tarih felsefesinin önde gelen simalarından biridir.

*Philip Hitti: İbni Haldun, İslam aleminin yetiştirdiği en büyük tarih felsefecisidir.
*****

İBNİ HEYSEM: (965- 1038) Avrupa’da “Alhazen” olarak tanınır.

*Uzmanlık alanları: Fizik, Matematik, Astronomi. Optik ilminin kurucusu.

*Işığın konkav ve parabolik aynalardaki yansımalarını incelemiş, buna ilişkin çizimler yapmıştır.

*Görme olayını bu günkü gibi: Cisimden yansıyan ışıkla olduğunu izah etmiştir.

*Kitab-ul Menazir adlı eseri, modern fiziğin başlangıcıdır. Bu eser, 12.yy.da Latince’ye çevrilmiş; 18.yy.a kadar Avrupa üniversitelerinde ders kitabı olarak okutulmuştur.

*J. Peckham’ın “Perspekotiva Communis” adlı eseri, Kitab-ul Menazir’in eksik bir özetidir.

*R. Bacon, Descartes, Leibniz ve Kant’ın eserlerinde, İbni Heysem’in fikirlerinden izler bulunmaktadır.

*****

İBNİ NEFS: (1210- 1288) Türkistan doğumlu bilgin.

*Harvey’den 300 yıl önce, küçük kan dolaşımını açıklamış ve çizimini göstermiştir.

*Hayvan ve insan vücutları üzerinde mukayeseli anatomi çalışmaları yapmıştır.
*****

İBNİ SİNA: (980- 1037) Avrupa’da “Avicenna” olarak tanınır.

Uzmanlık Alanları: Tıp, Psikoloji, Felsefe

*Ameliyatlarda anestezi olarak kullanılan uyuşturucuyu ilk uygulayan kişi.

*Mikrop kavramından bahseden ve hastalıkların mikroplarla yayıldığını açıklayan ilk kişi. (Pasteaur’den 700 yıl önce!)

*Akıl hastalıklarının tedavisi ile ilgilenmiş; müzikle psikoterapi çalışmaları yürütmüştür.

*Kanın, gıda taşıyan bir sıvı olduğunu ilk söyleyen kişi.

*Şeker hastalığında, idrardaki şekeri keşfeden ilk doktor.

*Depremlerin, yer tabakalarından (mağma)

kaynaklandığını söyleyen ilk bilim adamı.
*****

İBRAHİM EFENDİ: (18.yy.)

*18.yy.da ilk denizaltıyı icat eden Osmanlı mühendisi. (1719). Bu denizaltı, üç çifte kayık büyüklüğünde ve timsah şeklinde idi; denizaltında 1 saat kadar durabiliyor ve hareket ediyordu.

*Müslümanlar, 1150 yılında Akka kuşatması sırasında da denizaltı kullanmışlardır.

*Amerikalı bilgin David Bushnell ise 1776 yılında denizaltı yapmıştır.

*****

KİNDİ: (796- 867) Avrupa’da “Alkindus” olarak bilinir.

*Uzmanlık Alanları: Fizik, Felsefe.

* Einstein’ın teorisi olarak bilinen rölativite (izafiyet, görelilik) teorisini, Einstein’den 1100 sene evvel izah etmiştir. Buna göre zaman, mekan ve hareket, mutlak değil izafidir; yani birbirine bağlıdır.
*****

ÖMER HAYYAM: (1044- 1132) Uzmanlık Alanları: Matematik, Astronomi, Şiir Maalesef sadece şairlik yönü ile tanınmaktadır.

* Bu gün Pascal üçgeni olarak bilinen sistem, ilk olarak Ömer Hayyam tarafından ortaya konulmuştur.

*Descartes’tan 500 yıl önce Analitik Geometri’nin temellerini atmıştır.

*Descartes’ın “Geometri” adlı eseri, Hayyam’ın fikirlerinin bir kısmının sistematize edilmiş halidir.
*****

PİRİ REİS: (1470- 1555) Ünlü Türk denizcisi ve Amiral.

Uzmanlık alanları: Coğrafya, Haritacılık

*Dünyanın en meşhur haritacılarından. Avrupa, Afrika, Amerika, Kıbrıs ve Akdeniz kıyılarının bugünküne yakın bir şekilde ve renkli olarak çizimini yapmıştır.

*Avrupa’da “Dünya dönmektedir ve yuvarlaktır” diyen Galile, ölümle tehdit edilirken; Piri Reis, dünyanın haritasını çizmişti!

*İngiliz araştırmacı Elliot ve Fransız Amiral Charcot: Avrupa’daki bazı bilim adamları gibi gezgin denizci Kristof Kolomb’da Amerika’nın varlığını, müslümanlardan öğrenmiştir. Hatta K. Kolomb’a seyahatinde yardım eden Rodrigo isimli kişi, Osmanlı amirallerinden Kemal Reis’in yardımcılarından biridir.

Kristof Kolomb’un Amerika’yı keşfinden 27 yıl önce; yani 1465 yılında Piri Reis, Kitab-ul Bahriye isimli eserinde Amerika kıtasının varlığından bahsetmekte idi.
*****

ULUĞ BEY: (1384- 1449) Hem bir sultan, hem bir bilgin.

Uzmanlık Alanları: Astronomi, Matematik.

*Semerkant’ta kurduğu rasathanede gözlemler yapmış, bilim tarihinin en büyük ziclerinden birini hazırlamıştır. 1018 yıldızın koordinatlarını bugünküne yakın bir biçimde tespit etmiştir. Hazırlamış olduğu bu zic (yıldızlar kataloğu) ancak 100 yıl sonra Avrupa’ya geçmiştir. Bu zic, 17. yy.a kadar düzenlenmiş en büyük zicdir.

*****

LAGARİ HASAN ÇELEBİ: (17.yy.) IV. Murat devrinde yaşamış, roket mühendisi.

*Tarihte ilk insanlı roket denemesini yapan kişi.

*Barut ile çalışan 7 kollu bir roket yaparak, barutun ateşleme gücü ile 350 metre kadar havalanmış ve açılan paraşüt sayesinde denize iniş yapmayı başarmıştır.
*****
RAZİ (866- 932): Batıda, “Rhazes” olarak tanınır. Uzmanlık Alanları: Tıp ve Kimya. İbn-i Sina’dan sonra dünya tıp tarihinin ve İslam aleminin en büyük doktoru.

  • Razi, kendisinden önce ortaya konmuş olan tıp bilgilerini derleyerek, bir ansiklopedi haline

getirmiştir. Tıp tarihinde Çiçek ve Kızamık hastalıklarını ilk defa birbirinden ayıran, bunların teşhis

ve tedavisine ilişkin yazılan ilk eser ona aittir. Önemli keşiflerinden biri: Böbrek taşlarını ilaç veya

ameliyat ile çıkarmayı başarmasıdır. Tıp tarihinde ilk defa kobay kullanan hekimdir.


Geçmiş, geleceğin aynasıdır!... Geçmişini bilmeyen, geleceğini hazırlayamaz. Yahya Kemal’in dediği gibi: “Kökü, mazide olan âtiyiz.”

ÖYLE İSE: Yarınların Birunileri, Farabileri, Harezmileri, İbni Sinaları ve Uluğ Beylerini yetiştirebilme dilekleri ile!...
Hazırlayan:

Feridun ESER

M.N.A. Anadolu Lisesi

Felsefe Öğretmeni

sosyal ağlarda paylaşma



Benzer:

TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari iconTÜrk biLİm adamlari kimlerdiR ÜNLÜ BİLİM İnsanlari gelmiŞ ve geçMİŞ...

TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari iconBİLİm ve teknolojiye nasil yön verdi?

TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari iconİslam öncesi TÜrk edebiyati -1

TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari icon2. Türk İslam mimarisi aşağıdaki devletlerden hangisi

TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari iconİslam Etkisindeki Türk Edebiyatı 11. ve 12. Yüzyıllar Test 1

TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari iconTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari iconBilimsel çalışmalarla uğraşan kimselere “bilim insanı” denir. Bilim...

TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari iconBilimsel çalışmalarla uğraşan kimselere “bilim insanı” denir. Bilim...

TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari iconBilimsel çalışmalarla uğraşan kimselere “bilim insanı” denir. Bilim...

TÜrk islam biLGİnleriNİn biLİm ve teknolojiye katkilari icon2 Basın ve yayın organlarının demokrasinin gelişmesine önemli katkıları...


Coğrafya




© 2000-2018
kişileri
c.ogren-sen.com